Sosis, salam ve cipslerde yeni dönem: Duman aroma vericileri yasaklanıyor
Avrupa Birliği, gıdalara tütsülenmiş tat vermek amacıyla kullanılan bazı “duman aroma vericilerinin” izinlerini yenilemedi. Kararın temelinde genotoksisite endişesi bulunuyor.
Avrupa Birliği'nde gıda sektörünü yakından ilgilendiren önemli bir düzenleme hayata geçiriliyor. Sosis, salam, cips, soslar ve çeşitli işlenmiş gıdalara tütsülenmiş veya isli tat vermek amacıyla kullanılan bazı duman aroma vericilerinin kullanımı sona eriyor.
Kararın arkasında Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'nin (EFSA) yaptığı bilimsel değerlendirmeler bulunuyor. EFSA, yeniden değerlendirmeye alınan duman aromalarının güvenliği açısından genotoksisite, yani genetik materyale zarar verme potansiyeline ilişkin endişelerin güvenilir biçimde dışlanamadığı sonucuna vardı.
Avrupa Komisyonu bunun ardından SF-001'den SF-010'a kadar olan 10 duman aroması birincil ürününün AB'deki izinlerini kaldırdı.
Sosis ve salam da kapsamda
Düzenlemenin dikkat çeken taraflarından biri, duman aromalarının yalnızca geleneksel tütsülenmiş etlerde kullanılmaması.
Bu tür aromalar, gıdaya kısa sürede “isli, tütsülenmiş veya barbekü benzeri” bir lezzet kazandırmak amacıyla farklı işlenmiş gıdalarda kullanılabiliyor.
Bu nedenle düzenleme;
- Sosis
- Salam
- Bazı işlenmiş et ürünleri
- Cips ve atıştırmalıklar
- Soslar
- Çorbalar
- Peynir ürünleri
- İşlenmiş balık ve deniz ürünleri
gibi çeşitli ürün kategorilerini ilgilendiriyor.
Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor: “Sosis, salam ve cips yasaklanıyor” demek doğru değil. Yasaklanan şey, bu ürünlerin kendisi değil; belirli koşullarda kullanılan duman aroma vericileri.
Cipslerde neden kullanılıyor?
Duman aromaları, gıdaya gerçek bir tütsüleme işlemi uygulanmadan da tüketicide “isli/tütsülenmiş” lezzet algısı oluşturabiliyor.
Özellikle barbekü, smoked, isli veya tütsülenmiş olarak pazarlanan bazı işlenmiş gıdalarda bu tür aroma bileşenleri kullanılabiliyor.
Bu nedenle düzenleme, sadece et ve balık sektörünü değil, atıştırmalık ve sos üreticilerini de ilgilendiriyor.
Kararın temelinde DNA endişesi var
Avrupa'daki düzenlemenin en önemli gerekçesi genotoksisite.
Genotoksisite, bir maddenin hücrenin genetik materyali olan DNA'ya zarar verme potansiyelini ifade ediyor.
EFSA'nın 2023 tarihli değerlendirmesinde incelenen sekiz duman aromasının tamamında genotoksisite konusunda endişenin dışlanamadığı belirtildi.
Bu durum, “bu ürünleri tüketen herkes kanser olur” anlamına gelmiyor.
Bilimsel açıdan daha doğru ifade şu:
Söz konusu duman aromalarının genetik materyale zarar verme potansiyeli konusunda yeterli güvenlik güvencesi sağlanamadığı için izinlerinin devam ettirilmesi uygun görülmedi.
Avrupa'da yasak hemen bütün ürünlerde aynı anda uygulanmıyor
Avrupa Birliği üreticilere ürün gruplarına göre geçiş süreleri tanıdı.
Birçok gıda kategorisinde geçiş dönemi 1 Temmuz 2026'da sona erdi.
Ancak özellikle duman aromasının geleneksel tütsüleme yöntemine alternatif olarak kullanıldığı;
et ve et ürünleri, peynir ve peynir ürünleri ile işlenmiş balık ve balıkçılık ürünlerinde geçiş süresi 1 Temmuz 2029'a kadar uzatıldı.
Bu nedenle “Avrupa'da salam ve sosis bugün itibarıyla tamamen yasaklandı” şeklindeki bir haber yanlış anlaşılmaya müsaittir.
Doğru ifade:
“Belirli duman aroma vericilerinin kullanımı yasaklanıyor; bazı et ve peynir ürünlerinde geçiş süreci 2029'a kadar devam ediyor.”
Gerçek tütsüleme yasaklanmıyor
Düzenlemenin bir başka önemli noktası da bu.
Avrupa Birliği'nin kararı gıdaların geleneksel yöntemlerle odun dumanında tütsülenmesini genel olarak yasaklamıyor.
Buradaki konu, dumanın kendisinin geleneksel şekilde kullanılması değil; dumanın belirli bileşenlerinden elde edilen ve sonradan gıdaya aroma vermek amacıyla eklenen duman aroma ürünleri.
Dolayısıyla:
Gerçek tütsülenmiş ürün ≠ duman aroması kullanılmış ürün
ayrımının yapılması gerekiyor.
Türkiye'deki tüketiciler de dikkat etmeli
Türkiye'de aroma vericilerle ilgili mevzuatın Avrupa Birliği mevzuatıyla uyum çalışmaları kapsamında düzenlenmesi nedeniyle gelişme Türk gıda sektörü açısından da önem taşıyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan mevzuat çalışmalarında duman aroma vericilerine ilişkin düzenlemeler de yer alıyor.
Bu nedenle Türkiye'de faaliyet gösteren gıda üreticilerinin özellikle sosis, salam, sucuk, cips, sos ve benzeri ürünlerde kullandıkları aroma bileşenlerini ve mevzuata uygunluk durumlarını yakından takip etmesi gerekiyor.
Tüketici etiketi kontrol etmeli
Uzmanların ve düzenleyici kurumların yaklaşımı doğrultusunda tüketiciler açısından en önemli noktalardan biri ürün etiketleri.
Bir ürünün üzerinde “tütsülenmiş”, “isli” veya “barbekü” ifadesinin bulunması, ürünün mutlaka duman aroma vericisi içerdiği anlamına gelmez.
Bu nedenle ürünün “İçindekiler” bölümünün kontrol edilmesi gerekiyor.
Yasaklanan veya izinleri yenilenmeyen ürünler, gıdalara tütsülenmiş tat vermek amacıyla kullanılan belirli duman aroma vericileri.
Kararın en önemli gerekçesi ise EFSA'nın değerlendirmelerinde ortaya çıkan genotoksisite endişesi.
Avrupa Birliği böylece gıda üreticilerinden, güvenliği konusunda yeterli bilimsel güvence bulunmayan belirli duman aromalarını üretim süreçlerinden çıkarmalarını istiyor.
Önümüzdeki dönemde özellikle sosis, salam, cips, peynir, işlenmiş balık ve diğer aromalandırılmış gıdaların üretiminde kullanılan bileşenlerin daha yakından takip edilmesi bekleniyor.
