FINDIKTA TARİHİ DÜŞÜŞ! TÜRKİYE DÜNYA LİDERLİĞİNİ KORUYABİLECEK Mİ?

İhracat 10 ayda yaklaşık yüzde 42 geriledi, üretici yüksek fiyata rağmen kazanamadı. Dünya yeni üreticilere yönelirken Türkiye için tehlike çanları çalıyor.

Özel Araştırma | 52 Haber Gazetesi

Türkiye, dünya fındık üretiminde ve ihracatında onlarca yıldır açık ara lider konumunu koruyor. Dünya fındık üretiminin yaklaşık yüzde 65-70'ini tek başına gerçekleştiren Türkiye, özellikle Ordu, Giresun, Samsun, Trabzon, Sakarya ve Düzce'de yüz binlerce ailenin geçim kaynağını oluşturan bu stratejik üründe son yılların en büyük sınavlarından birini veriyor. 2025-2026 ihracat sezonunda yaşanan sert düşüş, yalnızca üreticiyi değil, ihracatçıyı, sanayiciyi ve bölge ekonomisini de doğrudan etkiliyor.

Karadeniz Fındık ve Mamulleri İhracatçıları Birliği verilerine göre 1 Eylül 2025-31 Mayıs 2026 tarihleri arasında Türkiye 150 bin 600 ton fındık ihraç etti. Bir önceki sezonun aynı döneminde bu rakam 260 bin 143 ton, 2023-2024 sezonunun aynı döneminde ise yaklaşık 240 bin ton seviyesindeydi. Böylece ihracat miktarı son iki sezona göre yaklaşık %42 oranında geriledi.

İHRACAT AZALDI, GELİR NEDEN DÜŞMEDİ?

İhracat miktarındaki sert düşüşe rağmen döviz gelirindeki kayıp aynı oranda olmadı.

Rakamlar incelendiğinde ihracat miktarı yaklaşık 38 bin ton azalmasına rağmen gelirin 168 milyon dolar arttığı görülüyor. Bunun nedeni ise ürün azlığı nedeniyle kilogram başına ihracat fiyatının yaklaşık 8,2 dolardan 13,8 dolara yükselmesi oldu.

Ancak uzmanlar bu tabloyu başarı olarak değerlendirmiyor. Çünkü gelir artışı üretim fazlasından değil, ürün kıtlığı nedeniyle fiyatların yükselmesinden kaynaklanıyor. Arz daraldıkça fiyat yükseliyor, fakat yüksek fiyatlar Avrupa'daki alıcıları alternatif üretici ülkelere yöneltiyor.

SON 5 SEZONDA İHRACAT NASIL DEĞİŞTİ?

Türkiye normal yıllarda 300-400 bin ton arasında fındık ihraç ediyor. Ancak son yıllarda iklim olayları ve rekolte dalgalanmaları nedeniyle ihracatta önemli değişimler yaşandı.

Bu tablo, son yılların en sert ihracat daralmasının yaşandığını ortaya koyuyor.

DÜNYA ÜRETİMİNDE TÜRKİYE HÂLÂ LİDER

Bugün dünya fındık üretiminde sıralama değişmedi.

Ancak dikkat çeken gelişme, Şili ve ABD'nin son yıllarda modern bahçeler kurarak üretimlerini istikrarlı biçimde artırmaları. Özellikle Şili'de büyük ölçekli yatırımlar yapılırken, ABD'nin Oregon eyaletinde tam mekanizasyon sayesinde dekar başına verim Türkiye'nin birçok bölgesinin üzerinde gerçekleşiyor.

REKOLTE NEDEN DÜŞTÜ?

2025 sezonunda Türkiye'nin fındık üretimi yaklaşık 518 bin ton seviyesine kadar geriledi. Oysa 2024 sezonunda üretim 717 bin ton olarak gerçekleşmişti. Yani üretimde yaklaşık %28'lik bir düşüş yaşandı.

Bu düşüşün başlıca nedenleri şöyle sıralanıyor:

Özellikle Ordu, Giresun ve Trabzon'un yüksek rakımlı bölgelerinde don nedeniyle ciddi ürün kayıpları yaşandı.

KAHVERENGİ KOKARCA TEHDİDİ

Son yılların en büyük tarımsal sorunlarından biri hâline gelen kahverengi kokarca yalnızca ürün miktarını değil kaliteyi de düşürüyor. Zararlı nedeniyle boş meyve oranı artıyor, randıman düşüyor ve ihracata uygun kaliteli ürün miktarı azalıyor. Uzmanlar etkin mücadele sağlanamazsa önümüzdeki yıllarda kayıpların daha da büyüyebileceği uyarısında bulunuyor.

FERRERO'NUN ETKİSİ

Dünya fındık piyasasının en büyük alıcılarından biri olan Ferrero, yalnızca Türkiye'den alım yapmakla yetinmiyor. Şirket son yıllarda İtalya, Şili, Gürcistan ve Güney Amerika'daki üretim alanlarına da yatırım yapıyor. Böylece tek bir ülkeye bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Uzmanlara göre Türkiye'de yaşanan her üretim kaybı, rakip ülkelerin dünya pazarındaki payını artırmasına fırsat veriyor.

TMO PİYASANIN EN ÖNEMLİ AKTÖRLERİNDEN BİRİ

Toprak Mahsulleri Ofisi'nin elindeki stok miktarı ve satış politikası da fiyat oluşumunda belirleyici rol oynuyor. Üreticiler her sezon TMO'nun açıklayacağı alım fiyatını ve stok satışlarını yakından takip ediyor. Büyük miktarda ürünün piyasaya sürülmesi serbest piyasa fiyatlarını aşağı çekebilirken, alım politikaları da üretici beklentilerini doğrudan etkiliyor.

ÜRETİCİ NEDEN MEMNUN DEĞİL?

Fındık fiyatı son yılların en yüksek seviyelerine ulaşmasına rağmen üreticinin önemli bir bölümü gelirinden memnun değil. Bunun temel nedeni üretim maliyetlerinin olağanüstü artması.

Son beş yılda;

Dolayısıyla kilogram fiyatındaki artışın önemli bir bölümü artan maliyetler tarafından tüketildi.

TÜRKİYE NEDEN DAHA FAZLA KAZANAMIYOR?

Ekonomistlere göre Türkiye'nin en büyük sorunu üretim miktarı değil, katma değer.

Türkiye dünyanın en kaliteli fındığını üretmesine rağmen büyük ölçüde kabuklu veya iç fındık ihraç ediyor. Aynı fındık Avrupa'da çikolata, fındık kreması, ezme, enerji barı ve premium gıda ürünlerine dönüştürülerek kat kat yüksek fiyatlarla dünya pazarına sunuluyor. Böylece asıl yüksek kârı markalı ürünleri üreten şirketler elde ediyor.

ORDU VE ÜNYE İÇİN ANLAMI

Türkiye'nin en fazla fındık üreten ili olan Ordu'da yaşanan her rekolte kaybı, sadece çiftçiyi değil; esnafı, ihracatçıyı, nakliyeciyi, tarım işçisini ve bölge ekonomisini de doğrudan etkiliyor. Ünye, Fatsa, Perşembe, İkizce, Çaybaşı, Akkuş ve Kumru gibi ilçelerde binlerce aile geçimini fındıktan sağlıyor. Bu nedenle ihracattaki her düşüş, Karadeniz ekonomisinde zincirleme etki oluşturuyor.

Türkiye bugün hâlâ dünyanın tartışmasız en büyük fındık üreticisi ve ihracatçısı konumunda bulunuyor. Ancak iklim değişikliği, zararlılar, artan maliyetler ve rakip ülkelerin modern yatırımları dikkate alındığında, bu liderliğin kendiliğinden devam etmeyeceği açıkça görülüyor. Uzmanlara göre Türkiye'nin gelecekteki başarısı, yalnızca daha fazla fındık üretmesine değil; verimliliği artırmasına, bahçelerini yenilemesine, zararlılarla etkin mücadele etmesine ve en önemlisi fındığı yüksek katma değerli markalı ürünlere dönüştürmesine bağlı olacak.